Een reactie op te veel diepte
Na anderhalf decennium abstract expressionisme, met zijn grote gebaren en zijn zwaarwichtige uitspraken over de ziel, kwam er een generatie die daar niets meer mee kon.
Hun oplossing was botweg: dan pakken we het oppervlak. Niet de innerlijke wereld maar de zichtbare, en die zichtbare wereld bestond in 1960 uit verpakkingen, advertenties, strips, filmsterren en televisie.
Dat was in Engeland, waar de term ontstond, eerder nieuwsgierig bedoeld en in de Verenigde Staten eerder koel. Beide keren was het een aanval op het idee dat kunst over verhevenheid moet gaan.
De techniek doet mee
Pop art leent niet alleen zijn onderwerpen van de drukpers maar ook zijn methodes. Zeefdruk, rasterpunten, egale kleurvlakken zonder verloop, en herhaling: hetzelfde beeld vier of dertig keer naast elkaar.
Die herhaling is het scherpste middel dat de stroming heeft. Eén portret van een filmster is een portret. Vijfentwintig identieke portretten zijn een uitspraak over hoe een gezicht een product wordt.
Het werk hierboven doet iets vergelijkbaars met verf in plaats van met de pers. De kleuren zijn niet die van een huid maar die van een slecht afgestelde drukmachine: fel roze, giftig groen, hard blauw. Het gezicht is herkenbaar en tegelijk onbereikbaar geworden — precies wat er met een beroemdheid gebeurt.
Kritiek of instemming?
Dat is de vraag die pop art altijd oproept, en het eerlijke antwoord is dat de beste werken het in het midden laten.
Warhol heeft nooit gezegd dat hij de consumptiemaatschappij afkeurde; hij zei dat hij het mooi vond dat de president dezelfde cola drinkt als de zwerver. Of dat cynisch is of oprecht democratisch, hangt af van wie u het vraagt.
Die dubbelheid is denk ik ook de reden dat pop art het zo lang uithoudt. Kunst die één ding bedoelt, is na een generatie uitgepraat. Kunst die twee dingen tegelijk kan betekenen, blijft werken.
Waaraan u het herkent
Aan het onderwerp: massaproduct, merk, stripbeeld, sterrenportret.
Aan vlakke, verzadigde kleuren zonder modellering.
Aan de afwezigheid van handschrift — de streek is weggewerkt, zodat het beeld machinaal oogt ook als het met de hand is gemaakt.
En aan het formaat, dat vaak groot is. Een soepblik van twee meter is iets anders dan een soepblik.