Kijk eerst naar het oppervlak
Het werk hierboven is het snelste antwoord op de vraag wat deze stroming doet. U ziet een gezicht dat uit een muur komt: de wenkbrauw loopt door in een brok pleister, de wang scheurt open langs een voeg, en op de plaatsen waar de bovenlaag is weggevallen komt de ruwe steen tevoorschijn. En het is gemaakt, niet gefotografeerd: dit is geen opname van een beschadigde muur.
Om te begrijpen waarom dat werkt, moet u weten wat er wordt nagestreefd. Een echt fresco is geschilderd in natte kalk. Het pigment zakt in de pleisterlaag en wordt bij het uitharden onderdeel van de muur; er ligt geen verffilm bovenop.
Dat geeft twee eigenschappen die met olieverf niet te maken zijn. De kleur is mat en droog, alsof hij van binnenuit komt. En het oppervlak veroudert als steen: haarscheuren, kalkuitslag, en plekken waar de bovenlaag simpelweg is verdwenen. Precies die drie dingen zijn hierboven nagebootst, en zo nauwkeurig dat uw oog het als beschadiging leest in plaats van als verf.
Wat Heritage Fresco doet
De stroming ontstond in 2019 in Toscane, rond de schilders Luciano en Elena Vittori. Het uitgangspunt is een omkering: niet een fresco maken, maar een klassiek geschilderd werk zó afwerken dat het de aanblik van een eeuwenoud fresco krijgt.
Dat betekent dat het werk twee keer wordt gemaakt. Eerst een volwaardig schilderij, met de opbouw en de tekening van de oude meesters. Daarna een behandeling die er tijd aan toevoegt: matteren, verweren, laten breken, terugnemen. Wat er ontstaat is een beeld dat er al lang lijkt te zijn.
De onderwerpen zijn overigens nadrukkelijk van nu — auto's uit de Mille Miglia, dieren, portretten zoals het gezicht hierboven. Die botsing tussen een twintigste-eeuws onderwerp en een eeuwenoud ogend oppervlak is het hele idee — het beeld hieronder laat het misschien nog duidelijker zien dan het portret bovenaan. Meer erover staat op heritagefresco.com, de site van de stroming zelf.
Waarom ik het geen truc noem
De vraag die iedereen stelt is of dit niet gewoon een effect is. Ik heb daar lang over nagedacht en mijn antwoord is nee, om twee redenen.
De eerste is dat het niet verbergt wat het doet. Een vervalsing wil doorgaan voor iets anders; deze werken willen dat u het procedé ziet. Dat is een wezenlijk verschil, en het is precies het verschil dat in mijn stuk over herkomst en echtheid aan de orde komt.
De tweede is dat het verweren niet het gemakkelijke deel is. Wie het probeert, ontdekt dat een willekeurige beschadiging er onmiddellijk uitziet als een ongeluk. Het moet lijken alsof de tijd het deed, en tijd werkt volgens patronen: langs randen, in de holtes, waar de wand vocht trok. Dat namaken vraagt dat u die patronen kent.
Waar het in de geschiedenis past
Er is niets nieuws aan de fascinatie voor ouderdom. De romantiek schilderde ruïnes, de negentiende eeuw kreeg de neostijlen, en het Japanse wabi-sabi maakt van slijtage een schoonheidsbegrip.
Wat hier bijkomt is dat de ouderdom zelf materiaal wordt in plaats van onderwerp. Niet een geschilderde ruïne, maar een geschilderd werk dat zich als ruïne voordoet.
Of dat over vijftig jaar als een stroming wordt gezien of als een episode, weet ik niet. Dat is bij een beweging van vijf jaar oud ook niet te zeggen — en dat geldt voor élke stroming in de eerste jaren.